خیام

 

خاکی که به زیر پای هر نادانی است

کفّ صنمیّ و چهرهٔ جانانی است

هر خشت که بر کنگرهٔ ایوانی است

انگشت وزیر یا سر سلطانی است

 

« خیام »

***

ابوالفتح و بقولی ابوحفص غیاث الدین عمر بن ابراهیم نیشابوری معروف به حکیم عمر خیام ،

حکیم ، ریاضیدان و شاعر نامی ایران در قرن پنجم و اوایل قرن ششم هجری ( قرن یازدهم و

دوازدهم میلادی ) است. این دانشمند کم نظیر ایرانی بین سالهای 430 تا 440 هجری در

نیشابور یا حوالی آن متولد شد. وی یکی از بزرگترین ریاضیدانان و منجمان دوران اسلامی

است و رساله ی جبر او یکی از برجسته ترین آثارقرون وسطایی در این علم شناخته شده است.

 

به روایتی خیام، حسن صباح و خواجه نظام‌الملک به سه یار دبستانی معروف بوده‌اند که در

بزرگی هر یک به راهی رفتند. حسن رهبری فرقهٔ اسماعیلیه را به عهده گرفت، خواجه نظام

الملک سیاست مداری عظیم الشان شد و خیام شاعر و متفکری گوشه گیر گشت که در آثارش

اندیشه‌های بدیع و دلهره و اضطرابی از فلسفه هستی و جهان وجود دارد

 

برپایه داستان سه یار دبستانی این سه در زمان کودکی با هم قرار گذاشتند که هر کدام به

جایگاهی رسید آن دو دیگر را یاری رساند. هنگامی که نظام‌الملک به وزیری سلجوقیان رسید

به خیام فرمانروایی بر نیشابور و گرداگرد آن سامان را پیشنهاد کرد، ولی خیام گفت که

سودای ولایت‌داری ندارد. پس نظام‌الملک ده‌هزاردینار مقرری برای او تعیین کرد تا در

نیشابور به او پرداخت‌کنند.

 

در مجموع ، خیام نیشابوری ریاضیدانی نابغه ، منجمی مبتکر ،  حسابگری دقیق و شاعری

بی نظیر بود که مسئله ی حرکت انتقالی زمین و اصلاح تقویم را پس از قرن ها با نبوغش به

نحوی مطرح کرد که هنوز مایه ی استفاده ی رسمی جهان است. ابداع مثلث پاسکال در

حساب ،  بیان دو جمله ای نیوتن (بیونوم نیوتون) و کشف کـَمیـّت های متصل و منفصل برای

نخستین بار در جبر ، چهار ضلعی "ساکری" ، اصل اول اقلیدس ، حل هندسی معادلات درجه

2 و3 قبل از دکارت درعلم هندسه ، از جمله اکتشافات وی به شمار می آمد . خیام ، اساس

فرمول فضای محدود و مطلق را در علم فضائی و نسبی در هم ریخت و اولین ایرانی است که

فرضیه ی نسبی را به طریق فلسفی بیان داشت  . او دانشمندی است که با ترکیبی که از حل

معادلات به وسیله دو سهمی و یک سهمی و یک دایره حل می کرد ، توانست 13 نوع مختلف

معادلات ارائه کند و تمام مراکز علمی جهان به نامش افتخار می کنند. نام خیام به عنوان

سراینده ی  رباعیات نیز در جهان مشهور شده است .

 

 

/ 6 نظر / 36 بازدید
مثل همیشه

خیام اگر ز باده مستی خوش باش با ماه رخی اگر نشستی خوش باش چون عاقبت کار جهان نیستی است انگار که نیستی ، چو هستی خوش باش ... شما که خودت گلی !

reza - roya

******************************************** ***********( بزرگترين گروه شعر ايران )************ ******************************************** سلام دوست عزيز وبلاگ بسيار زيبايي داريد اگرمايل باشيد در وب سايت ( بزرگترين گروه شعر ايران ) به جمع دوستان ما بپيونديد منتظرتون هستيم باتشکر http://iranpoetry.org

mohammad

چو ایران مباشد تن من مباد http://mohammadporgholami.persianblog.ir

محمد

سلام مطلب خوب و مفیدی است.یاد آوری بزرگان و آثاری که با مشقت و در دورانگذشته و گاه سیاه تاریخ بجای گذاشتند موجب افتخار ما و همه بشریت است.ما هم باید یاد بگیریم همچون آنها که نه تنها در دوران خود از پیشروان بودند بلکه بسیار جلوتر از اندیشه و مردمان خود بودندپا بر شانه قدما و اندیشمندان گذشته مان بگذاریم و افق دیدمان را وسیعتر و نگاهمان را عمق ببخشیم.آنها را الگوی افکار و رفتار خود کنیم و بجای یاس و نومیدی حرکت و پویایی و نهایتا شادی و سلامتی و پاکی و اندیشه های نو و تازه را از خود بجای بگذاریم. ممنون از انتخابتان.[گل]